Op basis van de resultaten van de studiedag, een bevraging aan alle OCMW's in Vlaanderen en een onderzoek bij 650 zelfstandigen stelde LVZ een actieplan op met als titel 'SOS Zelfstandigen in nood'. Dit actieplan heeft tot doel aandacht te vragen voor een problematiek en bij te dragen tot een gestructureerde ondersteuning voor zelfstandigen in nood. Het actieplan is gebasseerd op 9 actiepunten waarbij het meldpunt SOS ZELFSTANDIGEN een centrale rol krijgt toebedeeld. Strijdpunten zijn ondermeer een vervangingsinkomen voor stoppers, betere begeleiding voor starters, een verbetering van het sociaal statuut als zelfstandigen, bekendmaking faillissementsverzekering, administratieve vereenvoudiging, lagere loonlasten en stiptere betaling door overheid, grotere sociale rol voor verzekeringsfondsen en natuurlijk een mentaliteitswijziging in de beeldvorming van en over zelfstandigen. De integrale tekst vindt u op www.soszelfstandigen.be

Zelfstandigen zijn dromers, durvers, doeners en doorzetters. Maar soms loopt het verkeerd, en heel dikwijls is dat niet eens hun eigen fout.

Vorig jaar, in 2006, waren er 880.522 aangesloten zelfstandigen bij de Rijksdienst voor de Sociale Verzekeringen van de Zelfstandigen (RSVZ). Dat waren er opnieuw anderhalf procent meer dan in 2005.

Kijken we naar de inkomensverdeling tussen zelfstandigen, dan zien we een heel verdeeld beeld. 30 procent van de zelfstandigen in hoofdberoep verdient twee derde van alle zelfstandige inkomens. Dus 70 procent van de zelfstandigen heeft samen maar één derde van alle inkomens te verdelen.

Het gevolg is dat bijna één zelfstandige op drie op of onder de armoedegrens leeft. En die armoede tekent zich zowel af bij beginnende zelfstandigen, als bij ervaren ondernemers.

In 2006 gingen in Vlaanderen alleen al 4.000 zelfstandige ondernemers failliet. Twee op drie ondernemers zeggen niet te weten tot wie ze echt zich moeten wenden als ze in dusdanige problemen komen dat hun zaak bedreigd is of overkop zou kunnen gaan. Bovendien roepen de meesten veel te laat hulp in.

De slogan in het nieuwe logo van het Liberaal Verbond voor Zelfstandigen is ,,Vrij Ondernemen’’. LVZ wil inderdaad meer vrijheid, minder keurslijf, meer eigen keuzes, minder betutteling voor de zelfstandige ondernemer. Maar dat betekent niet dat er geen solidariteit mag zijn met en onder zelfstandigen, dat zij ongebreideld ten prooi mogen vallen aan allerlei risico’s, dat zij geen voldoende sociale en andere bescherming mogen krijgen.

Het is goed dat ondernemen en de zin om te ondernemen wordt aangemoedigd. Het is wel belangrijk dat dit doordacht gebeurt. Dat jongeren beseffen dat risico nemen ook verantwoordelijkheden inhoudt. Dat er financiële verplichtingen mee gemoeid zijn. Dat je over veel kwaliteiten en doorzettingsvermogen moet beschikken om te kunnen slagen als zelfstandige of ondernemer.

Daarom moeten we beginnende zelfstandigen beter voorbereiden op het avontuur dat hen te wachten staat. Ondanks de nodige diploma’s en attesten beseffen te weinig onder hen vandaag werkelijk wat het leven als ondernemer dagdagelijks inhoudt. Er is een gebrek aan voldoende begeleiding.

En als het echt fout dreigt te lopen, moet er sneller opgetreden worden. De zelfstandige moet vlugger beseffen wanneer zijn zaak in gevaar is, wanneer het nodig is om deskundige hulp te zoeken, wanneer het aangewezen is een beroep te doen op begeleiding, steun of advies.

Tegelijk moeten we af van de banvloek over wie mislukt of faalt. Het is al erg genoeg dat de meeste zelfstandigen bij problemen uit schaamte wegkruipen in een hoekje, hun moeilijkheden te lang verzwijgen, zich verstoppen voor de buitenwereld, de eenzaamheid opzoeken. Wie om een of andere reden niet slaagt, moet een tweede kans krijgen.

Zelfstandigen in nood en armoede bij zelfstandigen is een zeer complexe problematiek die niet in één adem te vatten is. Er bestaan dan ook geen eenvoudige oplossingen of pasklare recepten voor.

Toch wil het Liberaal Verbond voor Zelfstandigen haar verantwoordelijkheid opnemen. In de eerste plaats door aandacht te vragen voor het probleem, en door mee een mentaliteitswijziging te veroorzaken. We moeten het maatschappelijk debat stimuleren, de clichés doorprikken, een beter besef bijbrengen over de werkelijke manier van leven van de grote meerderheid van de zelfstandigen: van harde werkers, die op tijd en stond tegenslagen kennen, en daar soms helaas aan ten onder gaan.

Alle initiatieven om hen daarbij te helpen zijn goed en waardevol, en verdienen steun. Maar het is duidelijk dat er veel te weinig gebeurt, en dat dit zeker niet gestuurd, gecoördineerd en gestimuleerd wordt door het beleid.

Daarom presenteert LVZ vandaag een Actieplan SOS Zelfstandigen. Een actieplan waarmee we de komende weken en maanden vooral aandacht willen vragen voor deze problematiek. En waarmee we die noodzakelijke mentaliteitswijziging mee willen helpen tot stand brengen.

SOS Zelfstandigen moet ook een platform zijn van waarop we willen ijveren voor de realisatie van heel wat terechte verzuchtingen, eisen en verlangens van zelfstandigen. Om te zorgen dat ze minder snel in de problemen geraken, dat ze sneller hulp kunnen zoeken en vragen, en dat ze beter, vlugger en doeltreffender geholpen worden


1. Oprichting van een uniek meldpunt SOS Zelfstandigen, van de overheid of erkend en met financiële steun van de overheid.


Een uniek meldpunt SOS Zelfstandigen, van de overheid of erkend en met financiële steun van de overheid, heeft een dubbel doel:

- Opvangen en begeleiden van zelfstandigen en ondernemers die in moeilijkheden zitten of in moeilijkheden dreigen te komen.
- Adviseren of doorverwijzen van zelfstandigen en ondernemers die op zoek zijn naar informatie over begeleiding, bedrijfspreventie, enz.

In de enquête van het sociaal verzekeringsfonds Attentia, in opdracht van LVZ, blijkt dat een dergelijk meldpunt spontaan wordt gevraagd door 36 procent van de zelfstandigen, dat is meer dan één op drie.

Liefst 85 procent van de zelfstandigen vindt het goed dat het een onafhankelijk meldpunt zou zijn, dat hiervoor speciaal door de overheid wordt opgericht.

Het meldpunt SOS Zelfstandigen moet dus onafhankelijk en vertrouwelijk zijn, een lage drempel kennen, en geen of lage kosten meebrengen voor de zelfstandige of ondernemer die er hulp of advies wil zoeken. Een eerste, vrijblijvend advies moet bovendien anoniem kunnen bekomen worden, met alle respect voor de privacy van de hulpvrager.

Het meldpunt moet bestaan uit gemandateerde teams van professionele dossierbeheerders en begeleiders die snel en doeltreffend kunnen overleggen, bemiddelen en onderhandelen met fiscus, BTW, RSZ, sociaal verzekeringsfonds, RSVZ, incassobureaus, deurwaarders, curatoren, enz.

Dit betekent dat de hulpteams moeten bestaan uit juristen, boekhouders, psychologen, fiscaal raadgevers, enz.

Grootste bedoeling en betrachting van de oprichting van het meldpunt moet zijn dat zelfstandigen vroegtijdiger deskundige hulp en begeleiding zoeken, en niet wachten tot de situatie uitzichtloos, hopeloos en te laat is.

Uit ervaring blijkt immers dat het vroegtijdig signaleren van de problemen zeer efficiënt is, zeker kan bijdragen tot een minder dramatische ontwikkeling van de moeilijkheden en tot een snellere oplossing, en dus helpt om een stopzetting of faillissement te vermijden.

Het is dan ook duidelijk dat de lancering van het meldpunt SOS Zelfstandigen moet gepaard gaan met een ruime sensibliseringscampagne om het meldpunt bekend te maken en de bedoelingen ervan ruim te verspreiden.


2. Een vervangingsinkomen voor stoppers

Zelfstandigen die in moeilijkheden verkeren, zijn vandaag heel vaak noodgedwongen gedoemd om hun zaak voort te zetten. Een zelfstandige kan immers niet genieten van een werkloosheidsuitkering, tenzij hij of zij voordien al werknemer of werkloze was.

Een volwaardige stopzettingsvergoeding, beperkt in de tijd, kan zelfstandigen de kans geven op een waardige en begeleide manier hun zaak stop te zetten, en hen voldoende mogelijkheden geven zich te integreren in het arbeidscircuit.

De termijn en de bedragen voor deze vergoeding zouden in analogie kunnen liggen met de faillissementsverzekering. Uiteraard moeten aan de toekenning ervan strikte voorwaarden worden gekoppeld om misbruiken en oneigenlijk gebruik te voorkomen.

Uit recent onderzoek blijkt echter dat liefst één op vier zelfstandigen in ruil voor een stopzettingsvergoeding zijn of haar zaak of zelfstandige activiteit zou stopzetten. Dat betekent ontegensprekelijk dat er op dit ogenblik heel wat verdoken armoede en problemen zijn bij actieve zelfstandigen.

3. Betere begeleiding voor starters

Bijna de helft van de zelfstandigen (43,14 %) uit de Attentia-enquête in opdracht van LVZ antwoorden dat ze helemaal geen algemene informatie voor starters hadden toen ze ooit hun eigen zaak of onderneming begonnen. Ook over andere basisinformatie (wetgeving, personeelsbeleid, financiële informatie over geld-leningen-subsidies, boekhoudkundige info, bedrijfsbeheer) zegt telkens bijna één derde uitdrukkelijk dat het hen daaraan ontbrak. Als actieve zelfstandige of ondernemer volgden precies 2 op 3 (66 %) ondertussen wel een opleiding. Maar bij 70 % was die puur vaktechnisch en/of gericht op computer en informatica (44 %).

LVZ vindt dan ook dat starters een veel realistischer beeld moeten hebben van wat het oprichten, uitbouwen en leiden van een eigen zaak of onderneming echt inhoudt, zonder dat ze daarom worden afgeschrikt of dat het starten extra zou bemoeilijkt worden. Uiteraard ligt hier een rol weggelegd voor het onderwijs, dat jongeren de zin voor ondernemen kan bijbrengen. Ook zou voor nog meer beroepen dan vandaag het geval is, een verplichte stage moeten ingebouwd worden in de opleiding.

Maar de meest intense sensibilisering moet toch gebeuren vlak voor het starten, of bij de start van een eigen zaak. Niet iedereen wordt immers zelfstandige als hij of zij pas van de schoolbanken komt.

Starters moeten daarom veel meer een beroep kunnen doen op persoonlijke begeleiding en een praktisch georiënteerde cursus. Vooral de omgang met geld en papierwerk doet veel aspirant-ondernemers de das om. Hoeveel centen moet ik opzij zetten voor de belastingen en voor de herziening van mijn sociale bijdragen? Wat mag ik precies wel en niet verwachten van mijn boekhouder? Hoe zorg ik dat er op tijd geld binnenkomt van mijn klanten en hoe pak ik wanbetalers aan?

Heel concrete vragen, waarop starters maar ook ervaren zelfstandigen onverwacht vaak en lang blijven mee worstelen. Naar Nederlands voorbeeld kan dit begeleidingstraject voorafgaand nog gecombineerd worden met een echt marktonderzoek naar de slaagkansen van het startersproject, als aanvulling op het financieel plan.

Tenslotte stelt LVZ voor dat starters die zich vrijwillig laten begeleiden door erkende startersbegeleiders, ook bij de commerciële banken een korting op de rente van startersleningen zouden krijgen, naar analogie met de leningen bij het Participatiefonds van de overheid. De banken zouden daarvoor moeten kunnen rekenen op een tegemoetkoming door de overheid.


4. Verdere verbetering sociaal statuut van zelfstandigen

De inspanningen die reeds werden gedaan om het sociaal statuut van de zelfstandigen zo goed mogelijk op het niveau te brengen van dat van de werknemers, moeten worden voortgezet.

Vooral de verdere aanpassing van het pensioen van de zelfstandigen is van wezenlijk belang om zelfstandigen en ondernemers op oudere leeftijd uit de armoede te houden. Het is bovendien het mooiste gebaar van maatschappelijke waardering dat kan worden gegeven aan een beroepsgroep die een zo belangrijke bijdrage levert aan onze economie en aan de welvaart van velen.

Nochtans ligt het minimumpensioen voor een zelfstandige, afhankelijk van de gezinssituatie, vandaag nog tot 87 euro per maand onder dat van een werknemer. Bijna één op drie zelfstandigen zegt vandaag dan ook te zullen verder werken na de leeftijd van 65 jaar. En andere zelfstandigen, die vroeger dan de leeftijd van 65 jaar willen stoppen, worden daarvoor bestraft met een lager pensioen. Het gevolg is ook dat bijna 10 procent van de gepensioneerde zelfstandigen een beroep doet op de inkomensgarantie voor ouderen (tegenover 2 procent van de gepensioneerde werknemers) opdat hun pensioen het niveau van het leefloon zou bereiken.



LVZ vraagt daarom:

- een verdere aanpassing van het minimum basispensioen voor zelfstandigen tot het niveau van de werknemers, en tot 10 procent boven het leefloon
- het wegwerken van de bestraffing voor zelfstandigen die vroeger stoppen dan de leeftijd van 65 jaar
- de mogelijkheid om onbeperkt bij te verdienen na de officiële pensioenleeftijd
- welvaartsvastheid voor de pensioenen voor zelfstandigen
- pensioenrechten vrijwaren voor vrijgestelde kwartaalbijdragen na een verschoonbaar faillissement
- het beter en nog meer stimuleren van de vrije aanvullende pensioenregelingen voor zelfstandigen als aanvulling op het wettelijk pensioen

Uitkeringen voor arbeidsongeschiktheid, ziekte en invaliditeit zijn eveneens een zeer gevoelig punt voor zelfstandigen. Vooral in eenmanszaken en kleine bedrijven is ziekte of ongeval de grootste mogelijke bedreiging voor de zelfstandige om in problemen te komen.
LVZ vindt dan ook dat de bedragen bij ziekte en invaliditeit voor zelfstandigen moeten opgetrokken worden.


5. Faillissementsverzekering beter bekend maken

De mogelijkheid en de voorwaarden van de faillissementverzekering zijn bij veel te weinig zelfstandigen gekend, en worden dan ook onderbenut.

De periode voorafgaand aan het faillissement is voor de meeste zelfstandigen en ondernemers zowel materieel als mentaal een heel zware periode. De faillissementsverzekering is dan ook een dankbaar instrument voor zelfstandigen die een faling achter de rug hebben om zich gedurende maximum 12 maanden verzekerd te weten van een minimum-inkomen. In die periode kunnen ze hun loopbaan heroriënteren en zich voorbereiden op een andere activiteit.

LVZ vraagt dan ook dat de overheid van de verbeterde voorwaarden van de faillissementsverzekering (verlengde termijn van 6 naar 12 maanden, hogere bedragen) sedert 1 juli 2007 zou gebruik maken om een sensibiliseringscampagne te voeren over de mogelijkheden van deze verzekering.


6. Administratieve vereenvoudiging

Meer dan de helft (56 %) van de ondervraagde zelfstandigen in de Attentia-enquête geeft een minder complexe wetgeving en minder papierwerk op als voornaamste maatregel die kan vermijden dat zelfstandigen in financiële en andere problemen geraken.

Het is dan ook duidelijk dat de administratieve vereenvoudiging die reeds is ingezet en ook reeds haar vruchten afwerpt, de komende jaren zo mogelijk nog sterker moet voortgezet worden. Ook is het van het grootste belang om te zorgen voor duidelijke en transparante wetgeving en reglementeringen die niet om de haverklap wijzigen of van benaming veranderen.


7. Lagere loonlasten en stipter betaling door de overheid

De overheid kan zelf het goede voorbeeld geven om te zorgen dat zelfstandigen en ondernemers minder in de problemen geraken.

Door de loonlasten verder te verlagen en resoluut daarvoor te kiezen in plaats van de wirwar aan subsidies en vaak willekeurige steunmaatregelen.

Ook zou de overheid voor een stiptere betaling moeten zorgen van haar facturen bij zelfstandigen en ondernemers. Hierbij zal het systeem van de voorlopige twaalfden voor de federale begroting 2008, wegens het uitblijven van een nieuwe regering, voorlopig zeker geen goede zaak zijn voor een correcte afhandeling van de facturen. LVZ vreest dan ook dat dit de reeds onverantwoord lange betalingstermijnen van de overheid enkel zal verlengen, en zal hier nauw op toezien.


8. Grotere rol sociale verzekeringsfondsen en het RSVZ

De sociale verzekeringsfondsen, en bij uitbreiding het Rijksinstituut voor de Sociale Verzekeringen van de Zelfstandigen, zijn vaak vrij snel op de hoogte van mogelijke financiële problemen van hun aangesloten zelfstandigen of ondernemers, door het uitblijven van de betaling van de kwartaalbijdragen voor de sociale verzekering.

LVZ vraagt zich dus af of de fondsen en het RSVZ geen grotere ,,sociale’’ rol kunnen spelen bij het signaleren van betalingsproblemen aan het meldpunt, het preventief begeleiden van hulpbehoevende zelfstandigen en bij de informatieverstrekking hierover.

Daarnaast zouden zelfstandigen met financiële problemen kunnen geholpen worden of niet dieper in de problemen kunnen geraken door de toepassing van billijke intresten bij een afbetalingsplan, door vrijgestelde periodes te laten meetellen bij de pensioenberekening, en door de termijnen te verlengen voor een vrijstellingsaanvraag.



9. Mentaliteitswijziging beeldvorming zelfstandigen

De samenleving beseft en gelooft niet dat veel meer zelfstandigen en ondernemers dan men denkt het financieel moeilijk hebben. De meeste zelfstandigen in nood daarentegen hebben de grootste moeite om die stap te zetten van onafhankelijkheid naar afhankelijkheid, en dus hulp te zoeken voor het te laat is.

Er is dan ook een mentaliteitswijziging nodig om het probleem van zelfstandigen in nood en armoede bij zelfstandigen en ondernemers beter bespreekbaar te maken en tot sneller en grondiger oplossingen te komen.

De zelfstandigen zelf moeten bewust worden gemaakt dat het hen niet voorthelpt als ze de problemen laten aanslepen en verzwijgen.

SOS Zelfstandigen zal de komende weken en maanden het platform zijn van waar het Liberaal Verbond voor Zelfstandigen hieromtrent initiatieven zal nemen en voorstellen zal doen, alleen of in samenspraak en samenwerking met anderen. LVZ hoopt dat ook alle andere betrokken overheden, instellingen, organisaties en belanghebbenden hieraan willen meewerken, en zeker aan de realisatie van een onafhankelijk en centraal meldpunt SOS Zelfstandigen.

Ideeën, voorstellen, bedenkingen? Laat het ons weten